Modern Mimarlık Mirasının Onarımı ve Yeniden İşlevlendirilmesi

December 2, 2015

Modern Mimarlık Mirasının Onarımı ve Yeniden İşlevlendirilmesi:
Kayseri Sümerbank Bez Fabrikası Büyük Ambar Binası
Burak ASİLİSKENDER, Nilüfer BATURAYOĞLU YÖNEY, Ayşegül ÖZERAfis650

Kagir Yapılarda Koruma ve Onarım Semineri – VII
1-2 Aralık 2015,
Fatih Ali Emiri Efendi Kültür Merkezi, İstanbul

Türkiye Modern Mimarlık Mirasının önemli örneklerinden ve ülkemizin ilk büyük ölçekli sanayi yerleşkelerinden biri olan Kayseri Sümerbank Bez Fabrikası, 2012 yılında eğitim amacıyla kullanılmak üzere Abdullah Gül Üniversitesi’ne tahsis edilmiştir. Kampüste başlayan planlama, ek yapı, esaslı ve basit onarım ve yeniden işlevlendirme çalışmaları halen devam etmektedir. 2014 yılında onaylanan master plan kapsamında eğitim amacıyla yeniden işlevlendirilen Büyük Ambar Binası’nda yeniden kullanım amaçlı restorasyon projesi aynı yıl tamamlanmış, 2015 yılında başlanan uygulama çalışmaları ise tamamlanma aşamasına gelmiştir.

1932-1935 yılları arasında yerleşkenin geri kalanıyla birlikte, Ivan Nikolaev yönetiminde Turkstroj tarafından tasarlanarak Sovyet desteği ile inşa edilen 135×45 m boyutlarındaki tek katlı yapı, yaklaşık 6 bin metrekare kapalı alana sahiptir. Dönemi için geniş açıklıklı olarak tanımlanabilecek betonarme iskelet taşıyıcı sistem, kuzey-güney yönünde dilatasyonla ayrılmış dört farklı bölümden oluşmuştur. Batı cephesi boyunca demiryoluna paralel uzanan kolonat, malzeme nakliyesi amacıyla tasarlanmış olmalıdır. Narin betonarme kolonlar, doğu ve batı cephelerinde 5 m yükseklikten, yapının orta aksında 9 m yüksekliğe ulaşan eğik betonarme plak biçimindeki üst örtüyü desteklemektedir. 20 cm kalınlığındaki narin Kayseri tüfü dış duvarlar, yatay derzlere yerleştirilen ince çelik donatılarla desteklenmiştir. Doğu ve batı cephelerinin üst bölümünde yapı boyunca sürekli bir yatay pencere ile her aks aralığına bir adet olarak yerleştirilmiş demir kapılar ritmik cephe düzenleri tanımlamaktadır. Orta akstaki koridor ise yine doğu ve batı cepheleri boyunca uzanan ikinci bir yatay pencere ile içeriye doğal ışık sağlamaktadır. Kısa kuzey ve güney cephelerinde ise parçalanmış yatay tepe pencereleri ile cephelerin orta aksında birer anıtsal kapı yer almaktadır.

Restorasyon projesi yapıyı yeniden işlevlendirilen bir kabuk olarak ele almaktadır. İçi boş olan yapının, doğu-batı yönündeki özgün bölücü duvarları korunurken, üst kottaki yatay pencereyle aydınlanan orta aksı sürekli hale getirilmektedir. Yapının görece yüksek tavanlı orta kısmında çelik taşıyıcılı olarak tasarlanan iki katlı yeni bir mekan düzeni oluşturulmaktadır. Kutu içinde kutu olarak tanımlanabilecek bu sistem, giriş katında sınıflar ve üst katta açık bir koridor boyunca sıralanan ofisler olarak düzenlenmektedir. 1970 yılında işçi yemekhanesine dönüştürülen kuzey uç bölüm ise yeniden yemekhane olarak düzenlenmekte ve içinde çelik taşıyıcı sistemli bir kutu olarak mutfak oluşturulmaktadır. Taş cephenin zaman içinde hasar görerek ortadan kalkan bölümleri, mevcut açıklık düzenine uygun demir taşıyıcılı şeffaf cephelerle yenilenirken, korunmuş açıklıklar ve bunlara ait pencere ve kapılar onarılarak özgün halinde korunmaktadır. Her iki kottaki yatay pencerelerin iç kısmına, dış cepheden algılanmayan ikinci bir pencere sistemi eklenerek yapının iklim kontrolü sağlanmaktadır. Mantolama gerektirmeyecek ısı geçirgenlik değerlerine sahip Kayseri tüfü dış duvarlar ise, iç yüzeyinden yatay yüklere karşı cam elyafı taşıyıcılı tekstil ile sarılarak güçlendirilmektedir. Özgün betonarme taşıyıcı sistemde yapısal güçlendirme gerekmediğine karar verilmiş olup, yalnızca çatlakları mafsallaşmış düşey elemanlar sac levhalarla sarılarak sağlamlaştırılmıştır.

Uygulanan tüm restorasyon müdahalelerinin temel ilkesi, yapının özgün mimari ve yapısal sistemine zarar vermeden, kolaylıkla ayrıştırılabilir ve gerektiğinde sökülebilir yeni bir mimari ve taşıyıcı sistem oluşturmaktır. Bu bildiri, söz konusu yapıda gerçekleştirilen uygulamaları anlatmakta ve değerlendirmektedir.

kargiryapilardakorumaveonarim.org

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: